Dominica Iv De Adventu
1
DOMINICA IV DE ADVENTU
S. ANTONII PATAVINI, O.Min.
DOCTORIS EVANGELICI
Themata sermonls
Evangelium in quarta dominica Adventus: Factum est
verbum Domini super Ioannem, quod in duabus clausulis
dividitur.
In primis thema sermonis ad praedicatores vel
Ecclesiae praelatos, ibi: Super montem excelsum; [DE
PRIMA CLAUSULA] et ibi: Ite, angeli, veloces etc, in qua
auctoritate septem vitia describuntur.
Item de vita praedicatoris vel praelati et Passione
Iesu Christi, ibi: Vox clamantis in deserto.
Item in capite ieiunii ad poenitentes, ibi: Primo
tempore alleviata est.
Item ad religiosos, sacerdotes et praelatos, ibi:
Semita iustitiae; et ibi: Vos, sacerdotes Domini; et ibi: In
die illa vocabo.
DE SECUNDA CLAUSULA. Thema sermonis de humilitate,
ibi: Omnis vallis implebitur.
Item de triplici statu bonorum, ibi: Comede hoc
anno.
Item de poena superborum, ibi: Detracta est usque
ad inferos.
Item de Verbi Incarnatione et ipsius utilitate, ibi:
Utinam dirumperes caelos.
Exordium. Ad praedicatores vel Ecclesiae
praelatos
1. --- In illo tempore: Factum est verbum Domini super
Ioannem, Zachariae filium, in deserto (Lc 3, 2).
2
Dicit Isaias: Super montem excelsum ascende, tu qui
evangelizas Sion; exalta in fortitudine vocem tuam, qui
evangelizas Ierusalem (Is 40, 9). Quid ista tria: mons, Sion
et Ierusalem, significent, videamus.
Mons dictus, quasi motum non habens, constantem
iusti vitam significat, de quo Isaias: Erit, inquit, sicut vir
qui absconditur a vento et celat se a tempestate, sicut rivi
aquarum in siti, et umbra petrae prominentis in terra
deserta (Is 32, 2). Ac si diceret: Sic erit vir iustus tutus in
tribulationibus, sicut qui, ventum et turbinem fugiens, tuto
se abscondit loco, et qui fontes purissimos invenit in
deserto, qui solis ardorem sub prominenti devitat saxo.
Vir iustus absconditur a vento daemoniacae suggestionis
et celat se a tempestate mundanae prosperitatis et
irrigatur rivis aquarum, idest gratiarum, contra sitim
desideriorum carnalium, et devitat ar-dorem solis, idest
mundanae persecutionis, sub umbra petrae prominentis,
idest Iesu Christi, in tribulatione protegentis. Vita ergo
iusti est mons.
Sed e contra dicit Isaias: Commotum est cor eius,
idest regis Achaz, et cor populi eius, sicut moventur ligna
silvarum a facie venti (Is l.c.). Hoc est quod dicit Iob:
Mons cadens defluit, et saxum transfertur de loco suo;
lapides excavant aquae, et alluvione paulatim terra
consumitur (Iob 14, 18-19). Quaere superius in historia Iob
(Dominica XIV post Pentecosten, tertia clausula).
Super montem ergo excelsum, qui cadens non
defluit, ascende tu, qui evangelizas Sion. Ibi GREGORIUS:
Qui caelesti praedicatione utitur, ima iam terrenorum
operum deserens, in rerum culmine stare videtur;
tantoque facilius subditos ad meliora pertrahit, quanto
per vitae meritum de supernis clamat. Illa namque vox
auditorum cor libentius penetrat, quam dicentis vita
commendat, quia quod loquendo imperat, ostendendo
adiuvat, ut fiat.
3
Sequitur: Exalta in fortitudine vocem tuam, qui
evangelizas Ierusalem. Sion, quae erat inferior pars
civitatis, saeculares significat; Ierusalem, quae superior,
religiosos. Cum Sion evangelizas, in montem excelsum
ascende, ut ab inferiori ad superius post te ascendat.
Unde dicitur in secundo libro Regum: Porro David
ascendebat Clivum Olivarum, scandens et flens, operto
capite et nudis pedibus incedens; sed et omnis populus,
qui erat cum eo, operto capite ascendebat plorans (2 Reg
15, 30). David est praedicator, qui ascendens Clivum
Olivarum, idest excellentiam vitae, quae illuminatur et
impinguatur oleo divinae misericordiae, tria debet
facere, scilicet flere, caput operire et nudis pedibus
incedere. Flere cum Axa, pro irriguo inferiori et superiori;
caput, quod omnes sensus capit, cooperire; a mundi
vanitate nudis pedibus incedere, idest mentis affectus, ab
omni mortua pelle propriae voluntatis et proprietatis,
nudare. Si ita ascenderit, omnis populus, operto capite a
mundi vanitate et plorans peccata sua, post eum
ascendet devotione. Sed populus non legitur nudis
pedibus sicut David incedere, quia saecularibus licitum
est proprium possidere.
Item, cum Ierusalem, idest religiosis, evangelizas, in
fortitudine vocem tuam exalta, ut fortiter animentur et
exultent ad currendam viam et percipiendam coronam
incorruptam. Unde dicit Iob de equo, idest viro iusto: Ubi
audierit bucinam, idest praedicationem, fortiter
intonantem, dicit: Vah! (Iob 39, 25). Exultat enim audacter
et in occursum pergit armatis, contemnit pavorem, non
cedit gladio (Iob 39, 21-22). In montem excelsum
ascenderat et in fortitudinem vocem suam exaltaverat
maximus praedicator, beatus Ioannes Baptista, de quo et
ipsius praedicatione dicitur in hodierno Evangelio: Factum
est verbum Domini.
2. --- Nota quod, in hoc Evangelio duo notantur:
excellentia praedicationis et vallis humilitatis. Primum ibi:
4
Factum est. Secundum ibi: Omnis vallis.
In introitu missae cantatur: Memento nostri, Domine;
et legitur epistola beati Pauli ad Corinthios: Sic nos
existimet homo, quam in duabus particulis volumus
dividere et cum duabus clausulis Evangelii concordare.
Prima particula: Sic nos. Secunda: Itaque nolite ante
tempus iudicare.
I - De excellentia praedicationis
3. --- Dicamus ergo: Factum est verbum Domini super
Ioannem Zachariae filium in deserto. Ioannes praelatum
vel praedicatorem sanctae Ecclesiae significat, qui debet
esse filius Zachariae, qui interpretatur memoria Domini,
ut semper habeat in memoria, quasi quoddam memoriale,
Passionem Iesu Christi. Unde Isaias: Nomen tuum et
memoriale tuum in desiderio animae. Anima mea
desiderabit te in nocte, sed et spiritu meo in praecordiis
meis de mane vigilabo ad te (Is 26, 8-9). In nocte
adversitatis ipsum desiderare et in mane prosperitatis ad
ipsum debemus vigilare, eiusque Passionis memoriale in
memoria retinere. Unde dicitur in Exodo: Erit quasi
signum in manu tua, et quasi in monimentum ante oculos
tuos (Ex 13,9). Et in Deuteronomio: Erunt verba haec,
scilicet Incarnatio et Passio Domini, in corde tuo; et
narrabis ea filiis tuis, et meditaberis sedens in domo tua,
et ambulans in itinere, dormiens atque consurgens. Et
ligabis quasi signum in manu tua, eruntque mota et
movebuntur ante oculos tuos; scribesque ea in limine et
ostiis domus tuae (Deut 6, 6-9).
Si praelatus vel praedicator fuerit filius Zachariae,
dicens cum Propheta: Memor fui Dei et delectatus sum
(Ps 76, 4), scilicet in eius Passionis amaritudine, ut dicat
cum sponsa in Canticis: Fasciculus myrrhae dilectus meus
mihi, inter ubera mea commorabitur (Cant 1,12) fiet super
eum verbum Domini, verbum vitae et pacis, verbum
5
gratiae et veritatis, verbum quod vidit Isaias, filius Amos,
super Iudam et Ierusalem,
idest super animam
confitentem et pacifice secum commorantem. O verbum
non verberans, sed cor inebrians! O verbum dulce,
confortans peccatorem et beatae spei! O verbum, aqua
frigida animae sitienti, nuntius bonus bona nuntians de
terra longinqua! (Prov 25,25). Hic sibilus aurae tenuis (3
Reg 19,12), idest inspiratio Dei omnipotentis, de qua in
Iob: Ut video, spiritus est in hominibus, et inspiratio
virtutis Omnipotentis dat intelligentiam (Iob 32, 8). O
quam beatus et vere Ioannis dignus appellatione, super
quem factum est verbum istud! Fiat, Domine, obsecro,
verbum tuum super servum tuum secundum verbum tuum
in pace (Lc 2, 29). Lucerna pedibus meis verbum tuum (Ps
118, 105).
Audivimus super quem fit. Sed, in quo loco fit? In
deserto, inquit. Ubi desertum, ibi verbum. Desertum illum,
dico, de quo in Psalmo: In terra deserta, invia et
inaquosa; sic in sancto etc. (Ps 62, 3). Quaere superius, in
Evangelio: Cum immundus spiritus exierit etc. (Dominica
III in Quadragesima, quarta clausula).
4. --- Sequitur: Et venit in omnem regionem Iordanis
(Lc 3, 3). Super quem fit verbum divinae inspirationis, sine
dubio venit in regionem Iordanis, qui interpretatur humilis
descensus, in quo compassio circa proximum designatur.
Praelatus vel praedicator descendat et condescendat, ut
proximum iacentem erigat.
Super hoc habes concordantiam in Isaia, ubi
praedicatoribus loquitur Dominus: Ite, angeli veloces, ad
gentem convulsam et dilaceratam, ad populum
terribilem, post quem non est alius, ad gentem
expectantem et conculcatam, cuius diripuerunt flumina
terram eius (Is 18,2). In hac auctoritate septem vitia
notantur, quibus humanum genus dissipatur. O angeli,
idest praelati vel praedicatores, ite veloces, quia mora
6
trahit periculum, et ideo dixit Dominus apostolis:
Neminem salutaveritis per viam (Lc 10, 4), scilicet, ne
cursus vestrae praedicationis impediatur. Et in quarto
Regum Eliseus Giezi: Si, inquit, occurrerit tibi homo, non
salutes eum: et si salutaverit te quispiam, non respondeas
illi (4 Reg 4, 29). Ite ergo veloces, ad gentem, idest
gentiliter viventem, convulsam a radice humilitatis spiritu
superbiae, unde Iob: Quasi avulsae arbori abstulit spem
meam (Iob 19, 10); dilaceratam invidia, quae cor
dilacerat, de qua Nahum propheta: Vae, civitas
sanguinum, universa mendacii dilaceratione plena (Nah
3,1); ad populum terribilem ira, de qua Iob: Hostis meus
terribilibus oculis me intuitus est (Iob 16,10); gentem
expectantem
mercedem vanaegloriae; Receperunt,
inquit, mercedem suam (Mt 6,5); et Ieremias: In viis
sedebas, exspectans eos quasi latro in solitudine (Ier 3,
2); et conculcatam avaritia, unde Isaias: Ponat illum in
conculcationem sicut lutum platearum (Is 10,6) de quo
Habacuc: Vae qui multiplicat non sua! Usquequo aggravat
contra se densum lutum? (Hab 2, 6) cuius diripuerunt
flumina, idest gula et luxuria, terram, idest mentem eius,
de quibus in Ezechiele: Ecce ego ad te, draco magne, qui
cubas in medio fluminum tuorum et dicis: Meus est fluvius
(Ez 29, 3).
Quam necessaria sit praedicatio ex hac auctoritate
colligitur, de qua in Evangelio subinfertur: Praedicans
baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum (Lc
3, 3). Hoc est quod dicit Isaias: Lavamini, mundi estote (Is
1,16); et paulo post: Si fuerint peccata vestra ut coccinum,
quasi nix dealbabuntur; et si fuerint rubra sicut
vermiculus, velut lana alba erunt (Is 1, 18). Quaere
superius in Evangelio: Assumpsit Iesus Petrum et Iacobum
et Ioannem etc. (Dominica II in Quadragesima, sermo
prior, secunda clausula).
Item, dicit Dominus in Isaia: Delevi, inquit, ut nubem
iniquitates tuas, et quasi nebulam peccata tua; revertere
7
ad me, scilicet poenitendo, quoniam redemi te (Is l.c.)
sanguine meo. Item, Consolamini, consolamini, popule
meus, dicit Deus vester. Loquimini ad cor Ierusalem et
advocate eam, quoniam completa est malitia eius,
dimissa est iniquitas illius. Suscepit de manu Domini
duplicia pro omnibus peccatis suis (Is 40, 1-2). Ibi dicit
GLOSSA: Causa consolationis, remissio peccatorum; causa
remissionis, quia suscepit duplicia. Notandum quod non
solvuntur peccata nostra, nisi de manu Domini
receperimus ea. Nec idem est solvi peccata et dimitti; cui
enim dimittuntur solutione non indiget. Unde: Dimittuntur
tibi peccata tua. Cum autem solvuntur, propterea
solvuntur, quia purgata sunt et soluta per poenas.
5. --- Sequitur: Sicut scriptum est in libro sermonum
Isaiae prophetae: Vox clamantis in deserto (Lc 3,4). Nota
ista tria: vox, clamantis et deserto. Quae est vox, quis
clamans et quid desertum? Vox est praedicator; clamans,
Christus; desertum ipsius crux.
Vox est aer, et praedicator debet esse aereus, idest
caelestis, ut eius conversatio sit in caelis. Unde dicitur in
Exodo, quod sub pedibus Domini erat quasi opus lapidis
sapphirini, et quasi caelum quod serenum est (Ex 24, 10).
Sapphirus colorem habet aereum; opus lapidis sapphirini
est vita sancti praedicatoris, qui mentis humilitate est
subiectus pedibus dominicae Incarnationis, et in aere
suspensus contemplatione caelestis beatitudinis. Unde
Isaias: Qui sunt isti qui ut nubes volant, et quasi columbae
ad fenestras suas? Is 60,10). Sancti praedicatores
dicuntur nubes, quia leves, idest exonerati terrenis:
pluunt verbis, intonant minis, corruscant exemplis, volant
in caelum virtutum pennis. Et, quasi columbae simplices,
stant ad fenestras, custodientes quinque sensus sui
corporis, ne mors intret in domum mentis. O Domine, si
talem vocem audirem, cum Adam clamarem: Vocem tuam
audivi, et timui! (Gen 3,10). Vox talis non hominis, sed
quasi sublimis Dei. Sonet ergo vox tua in auribus meis; vox
8
tua dulcis (Cant 2, 14). A tali voce contremuerunt labia
mea (Hab 3, 16). Vox, inquit, tonitrui tui in rota (Ps 76, 19).
Sed, heu! non audio vocem, sed mugitum et
mussitationem, unde Isaias: De terra loqueris; et de humo
audietur eloquium tuum, et erit quasi pythonis de terra
vox tua, et de humo eloquium tuum mussitabit (Is 29,4).
Quaere superius in Evangelio: Homo quidam fecit cenam
magnam (Dominica II post Pentecosten, secunda
clausula). Haec mussitatio non est clamantis Christi, qui
non terrena, sed caelestia nobis dixit, qui, ut dicit Isaias,
clamavit ut leo (Is 21, 8).
Sed, ubi? In deserto, inquit. Desertum fuit ipsius crux,
in qua fuit derelictus, nudus et spinis coronatus: ibi
clamavit. Unde Amos propheta: Morietur in sonitu Moab,
in clangore tubae (Am 2, 2). Moab est diabolus, qui
mortuus fuit in clangore tubae, idest praedicationis
dominicae, et in sonitu ipsius, clamantis in cruce: Pater, in
manus tuas commendo spiritum meum (Ls 23, 46; Cf. Ps
30, 6). Unde iterum Isaias: Ecce Dominator, Dominus
exercituum, confringet lagunculam in terrore, et excelsi
statura succidentur, et sublimes humiliabuntur; et
subvertentur condensa saltus ferro, et Libanus cum
excelsis cadet (Is 10, 33-34). Laguncula est humanitas
Christi, de terra virgine assumpta, quam confregit in
Passione. Et hoc in terrore daemonum, qui, excelsi
statura, succisi sunt a sua potentia; et sublimes, idest
superbi Iudaei, in vindicta Passionis Christi sunt humiliati,
idest deiecti; et condensa saltus, idest Ierusalem
terrestris, quam sic vocat propter multitudinem populi, est
subversa ferro Titi et Vespasiani; et Libanus, idest
templum, cum excelsis, idest sacerdotibus, cecidit.
6. --- Sequitur: Parate viam Domino (Lc 3,4). Dicit
Isaias: Primo tempore alleviata est terra Zabulon et terra
Nephthali; et novissimo aggravata est via maris (Is 9, 1).
Hoc est triduum, de quo dicit Sanctus Moyses in Exodo:
Viam trium dierum pergemus in solitudinem et
9
sacrificabimus Domino Deo nostro (Cf. Ex 3,18). Primo
tempore, idest gratiae infusione, quae primo praevenit
peccatorem, terra, idest eius mens, alleviatur in
contritione a peccati onere; et tunc est terra Zabulon, qui
interpretatur habitaculum fortitudinis. Quem enim gratia
inhabitat, fortitudine constantiae corroborat. Unde Isaias:
Qui dat lasso virtutem, et his qui non sunt fortitudinem et
robur multiplicat (Is 40,29).
Alleviatur
etiam in
confessione, cum peccatum et circumstantias peccati
deponit; et tunc est terra Nephthali, qui interpretatur
dilatatio. Mens peccatoris dilatatur in confessione, sicut
dixit Dominus ad Iacob in Genesi: Dilataberis ad orientem
et occidentem, septemtrionem et meridiem (Gen 28, 14).
Nota quod sacerdos peccatori in confessione
quattuor debet proponere. Si dolet et poenitet de
commissis et omissis; si poenitentiam ab ipso sibi
iniunctam humiliter vult observare; si habet firmum
propositum de cetero mortaliter non peccare; si proximo
satisfacere, ignoscere ex corde et ipsum diligere. Si haec
quattuor vult facere, tunc ei poenitentiam debet
iniungere et ipsum absolvere, aliter non. Cum ergo dolet
et poenitet, tunc dilatatur ad orientem, quia illuminatur a
sole iustitiae. Cum sacerdotis voluntati et voci vult
obedire, tunc dilatatur ad occidentem; a seipso enim
occidit dum alteri se subicit. Cum habet firmum
propositum non relabendi, tunc ad septemtrionem vel
aquilonem, in quo diaboli tentatio intelligitur, dilatatur.
Ad aquilonem se dilatat, qui diabolum impugnantem
impugnat. Ut bene tu pugnes, bene pugnans efficit hostis.
Cum proximum vult diligere, tunc ad meridiem, in quo
fervor caritatis intelligitur dilatatur.
Si has duas diaetas ita peregerit, ad tertiam
pervenire poterit, de qua subditur: Et novissimo
aggravata, idest graviter afflicta, est via maris. Via maris
est satisfactio poenitentiae, quae vere est amara. Unde
Isaias: Amara est potio bibentibus illam (Is 24, 9). In
10
primis duobus anima alleviatur, in tertio vero graviter
caro affligitur. Unde GREGORIUS: Necesse est ut caro, quae
laeta duxit ad culpam, afflicta reducat ad veniam. Haec
est via, per quam Dominus venit ad animam. Beatus qui
sic parat. Paratum, inquit, cor meum, Deus etc. (Ps 56, 8).
7. --- Sequitur: Rectas facite semitas Dei nostri (Lc
3,4). Dicit Isaias: Semita iusti recta est, rectus callis iusti
ad ambulandum (Is 26,7). Semita dicta, quasi medium
iter. Semita est quaelibet religio, quae voto paupertatis,
continentiae et obedientiae se coarctavit et coangustavit.
Unde Isaias: Coangustatum est stratum, ita ut alter
decidat; et pallium breve utrumque operire non potest (Is
28, 20). Stratum est religio, quae si bene fuerit
coangustata, tamquam semita, solum suscipiet sponsum
castitatis et obedientiae spiritum, et expellet adulterum
fornicationis et inobedientiae vitium. Et breve pallium
paupertatis utrumque, idest proprietarium et spiritu
pauperculum, operire non potest. Quae conventio Christi
ad Belial? (2 Cor 6, 15). Quae conventio pauperculi et
proprietarii, qui est quasi Belial inter filios Dei? Rectas
ergo, o religiosi, facite semitas Dei nostri.
8. --- Huic primae clausulae concordat prima
particula epistolae: Sic nos existimet homo ut ministros
Christi et dispensatores ministeriorum Dei (1 Cor 4, 1). De
quibus Isaias: Vos sacerdotes Domini vocabimini, ministri
Dei nostri (Is 61,6). Ministri et dispensatores sunt praelati
et praedicatores, qui verbum Domini ministrant,
baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum
praedicant, de quibus Isaias: Quam pulchri, idest a
peccati pulvere mundi, super montes, idest virtutes,
pedes annuntiantis, praedicantis pacem, idest Dei et
peccatoris reconciliationem, annuntiantis bonum, idest
gratiae infusionem, praedicantis salutem, idest vitae
beatitudinem, dicentis: O Sion, idest anima, regnabit,
scilicet in te, Deus tuus (Is l.c.), non peccatum.
11
Hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis
inveniatur (1 Cor 4, 2). De fideli dispensatore dicit
Dominus in Isaia: In die illa vocabo servum meum Eliacim,
filium Helciae, et induam illum tunica tua, et cingulo tuo
confortabo eum, et potestatem tuam dabo in manu eius,
et erit quasi pater habitantibus in Ierusalem et domui
Iuda (Is 22, 20-21). Eliacim interpretatur Dei resurrectio,
et significat fidelem Ecclesiae dispensatorem, per quem
Deus resuscitat ad poenitentiam peccatorem. Hic est
filius Helciae, idest iustitiae, qui, indutus tunica
misericordiae et confortatus cingulo continentiae, est
quasi pater omnibus fidelibus Ecclesiae. Ubi tam fidelis
dispensator potest hodie inveniri? Heu! ut dicit Isaias:
Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, scilicet olim,
plena iudicii? Iustitia habitavit in ea, nunc autem
homicidae. Argentum tuum versum est in scoriam, vinum
tuum mixtum est aqua; principes tui infideles, socii furum:
omnes diligunt munera, sequuntur retributiones, pupillo
non iudicant, causa viduae non ingreditur ad eos (Is 1, 21-
23). Argentum, idest praelatorum et praedicatorum
eloquentia, versum est in scoriam vanaegloriae. Vinum
praedicationis mixtum est aqua adulationis et lucri
temporalis. Cetera expositione non indigent, quia oculis
omnium patent.
Rogemus, fratres carissimi, Dominum Iesum
Christum, ut verbum suae inspirationis super nos fiat,
baptismo poenitentiae nos abluat, qua viam illi parare et
rectas semitas facere valeamus. Ipso praestante, qui est
benedictus in saecula saeculorum. Amen.
II - De valle humilitatis
9. --- Sequitur secundum. Omnis vallis implebitur. Hoc
est quod dicit Dominus in Isaia: Ad quem respiciam, nisi
ad pauperculum et contritum spiritu, et tremeniem
sermones meos? (Is 66, 2). Vallis est humilitas mentis, de
qua Ieremias: Vide vias tuas in convalle (Ier 2, 23), idest
12
cognosce peccata tua in duplici humilitate. Humilitas
ostendit homini seipsum. Unde Isaias: Cognoscetur
Dominus ab Aegypto, et cognoscent Aegyptii Dominum in
die illa (Is 19, 21). In die, idest claritate humilitatis,
Aegyptii, idest tenebrosi superbi, cognoscunt Dominum,
et e converso, et sic seipsos. Unde AuGUSTINUS: Domine,
da mihi cognoscere te et me. Unde Isaias, postquam vidit
Dominum, seipsum arguit, dicens: Vae mihi, quia tacui,
quia vir pollutus labiis ego sum (Is 6,5). Et Dominus dicit
Ezechieli: Fili hominis, ostende domui Israel templum,
idest Iesum Christum, et confundantur ab iniquitatibus
suis (Ez 43, 10).
Omnis ergo vallis implebitur, illo scilicet grano
frumenti, quod cadens in terram mortuum fuit, de quo in
Psalmo: Valles abundabunt frumento (Ps 64, 14). Beata
Maria, quia vallis, ideo plena fuit, et de plenitudine eius
omnes nos vacui accepimus. Unde in Psalmo: Replebimur
ab ubertate domus tuae. Soli humiles implebuntur illa
ubertate, quam Dominus promittit in Levitico: Dabo vobis
pluvias temporibus suis, et terra gignet germen suum et
pomis arbores replebuntur (Lev 26,3-4). Dat Dominus
pluvias, cum gratiam compunctionis infundit. Unde Isaias:
Dabitur pluvia semini tuo, ubicumque seminaveris in terra
(Is 30, 23), quae gignet suum germen. Ex pluvia
compunctionis gignitur germen bonae voluntatis, et sic
arbores, idest sensus corporis, replentur pomis boni
operis.
10. --- De quibus habes concordantiam in Isaia, ubi
loquitur ad Ezechiam: Comede, inquit, hoc anno quae
sponte nascuntur, et in anno secundo pomis vescere; in
anno autem tertio seminate et metite, plantate vineas, et
comedite fructum earum (Is 37, 30). Nota quod triplex est
status bonorum, qui in hoc triplici anno designatur,
scilicet incipientium, proficientium et perfectorum.
Incipientes, gratia gratis data praeventi, comedunt quae
sponte nascuntur. Hoc est quod dicit Dominus in Osee:
13
Diligam eos spontanee (Os 14, 5). Nullis enim meritis
praecedentibus, sola Dei benignitate a gratia reficiuntur.
Unde dicit beatus BERNARDUS: Nonnumquam purae
orationis affectus et bona illa affectionis suavitas non
invenitur, sed quasi invenit, [cum] non petentem, non
quaerentem, non pulsantem et quasi nescientem gratia
praevenit; et tamquam gens servorum suscipitur in mensa
filiorum, cum rudis et adhuc incipiens animus in eum
orandi assumitur affectum, qui pro praemio sanctitatis
reddi solet meritis perfectorum. Item, proficientes, quasi
in secundo anno, pomis bonorum operum vescuntur, ut
bona voluntas, quae prius erat in affectu, iam sit in operis
effectu. Perfecti vero sunt, quasi in tertio anno, affluentes
omnimoda copia plenitudinis. Unde in Psalmo: Benedices
coronae, idest vitae iustorum perfectae, anni benignitatis
tuae, et campi tui replebuntur ubertate (Ps 64, 12). Bene
ergo dicitur: Omnis vallis implebitur.
Haec impletio est illa visitatio, de qua dicitur in
introitu hodiernae missae: Memento nostri, Domine, in
beneplacito populi tui (Ps 105,4). Hoc est quod dicit
Isaias: Attende de caelo et vide, Domine, de habitaculo
sancto tuo et solio gloriae tuae (Is 63, 15). Et iterum: Ne
irascaris, Domine, satis; et ne ultra memineris iniquitatis
nostrae. Ecce, Domine, respice, populus tuus omnes nos
(Is 64, 9). Visita nos in salutari tuo (Ps 105, 4), idest in Filio
tuo, ut valles impleantur frumento.
11. --- Sequitur: Et omnis mons et collis humiliabitur
(Lc 3, 5). Hoc est quod dicit Isaias: Detracta est usque ad
inferos superbia tua, concidit cadaver tuum; subter te
sternetur tinea et operimentum tuum erunt vermes (Is 14,
11). Nota ista duo: mons et collis. Mons, superbia in
corde; collis, superbia in opere. Illa maior ista. Unde
Isaias: Audivimus superbiam Moab: superbus est valde;
superbia eius et arrogantia eius et indignatio eius,
plusquam fortitudo eius (Is 16, 6). Ibi dicit
INTERLINEARIS: Plus audet quam possit. Idcirco ululabit
14
Moab ad Moab, universus ululabit Is 16,7). Scilicet, in
interno superbus ad superbum, luxuriosus ad luxuriosum
in tormentis ululabit, et contra se mugient. Unde Isaias:
Pilosus clamabit alter ad alterum (Is 34, 14). Item,
Incurvabit habitantes in excelso, civitatem sublimem
humiliabit; humiliabit eam usque ad terram, detrahet
eam usque ad pulverem (Is 26, 5). Unde iterum dicit:
Pedibus,
scilicet daemonum conculcabitur corona
superbiae ebriorum Ephraim (Is l.c.). Et iterum: Sede,
tace, et intra in tenebras, filia Chaldaeorum, quia non
vocaberis ultra domina regnorum (Is 47, 5) . Omnis ergo
mons et collis humiliabitur.
12. --- Aliter exponitur de bona humilitate. Dicit
Isaias, adventum Christi desiderans et ipsius humilitatem
praevidens: Utinam dirumperes caelos et descenderes, a
facie tua montes defluerent. Sicut exustio ignis
tabescerent, aquae arderent igni (Is 64, 1-2). Vide quanto
desiderio ardeat, qui caelos dirumpi optat, ut invisibilem
in carne visibilem videre valeat. Dirumpatur caelum,
descendat Verbum, a cuius facie defluat superbia
montium. A facie, inquit, tua, idest tuae humanitatis
praesentia, montes defluerent. Quis tam superbus,
arrogans et inflatus, si bene attenderet maiestatem
exinanitam, potentiam infirmatam, sapientiam
balbutientem? Nonne cor eius sicut cera a facie ignis
deflueret et cum Propheta diceret: In veritate tua, idest in
Filio tuo humiliato, o Pater, humiliasti me? (Ps 118,75).
Et sicut exustio ignis, idest lignum, foenum, stipula,
avari tabescerent. Quis enim tam avarus, si bene
consideraret Dei Filium, pannis involutum, praesepio
reclinatum, qui non habuit ubi reclinaret caput (Cf. Lc 9,
58), nisi ubi inclinato capite tradidit spiritum? Nonne
ab amore terrenorum tabesceret, et omnis eius pecunia
sicut exustio ignis in cinerem redigeretur? et aquae,
luxuriosi, qui quotidie lapsibus suis tendunt in infernum,
arderent igni Spiritus Sancti, qui exsiccat humorem
15
luxuriae et confert gratiam continentiae?
13. --- Sequitur: Et erunt prava in directa (Lc 3, 5).
Hoc est quod dicit Isaias: Derelinquat impius viam suam,
scilicet pravam, et vir iniquus cogitationes suas, et
revertatur ad Dominum et miserebitur eius etc. (Is l.c.)
Dicit Ieremias: Pravum est cor hominis et inscrutabile,
quis cognoscet illud? (Ier 17, 9). De cuius pravitate dicit
Isaias: Abiit vagus, idest amens, sicut Cain, cui dictum
est: Eris vagus et profugus super terram (Gen 4, 12), in
via, idest prava actione, cordis sui. Cor pravum tunc fit
directum, cum evenit illud quod dicit Isaias: Redite,
praevaricatores, ad cor (Is 46,8) idest intellectum, qui
quasi bestiae vixistis. Et iterum: Convertimini, sicut in
profundum recesseratis, filii Israel (Is 31, 6). Et iterum: Si
quaeritis, quaerite, convertimini et venite (Is 21, 12). Si
quaeritis meum auxilium in adversitate, quaerite similiter
in prosperitate. Convertimini ad me corde, venite opere.
Sequitur: Et aspera in vias planas (Lc 3,5). Hoc est
quod dicit Isaias: Super vias pascentur, et in omnibus
planis pascua eorum; non esurient neque sitient, et non
percutiet eos aestus et sol, quia miserator eorum reget
eos, et ad fontes aquarum potabit eos (Is 49, 9-10).
Aspera sunt ferocium corda, quae tunc sunt in vias
planas, cum efficiuntur mollia et mansueta. Hoc est quod
dicitur in quarto libro Regum, ubi dicit Isaias: Afferte
massam ficorum. Quam cum attulissent et posuissent
super ulcus Ezechiae, curatus est (4 Reg 20, 7). Ulcus in
carne est ferocitas in mente; massa ficorum, mansuetudo
et affabilitatis dulcedo, quae ferocitatis curant ulcus.
Unde in Parabolis: Patientia lenietur princeps, et lingua
mollis confringet duritiam (Prov 25, 15).
Sequitur: Et videbit omnis caro salutare Dei (Lc 3, 6)
idest omnis homo, in iudicio, Iesum Christum. Impii
videbunt, ad confusionem suam, in quem transfixerunt (Io
19, 37). Unde Isaias: In terra sanctorum iniqua gessit, et
16
non videbit gloriam Dei (Is 26, 109). SEPTUAGINTA
transtulerunt: Auferatur impius, ut non videat claritatem
Dei. Iusti vero, ut dicit Isaias, oculo ad oculum videbunt
cum converterit Dominus Sion (Is 52,8).
14. --- Huic secundae clausulae concordat secunda
particula epistolae: Nolite ante tempus iudicare (1 Cor 4,
5). Contra quos, ut dicit Isaias: Vae, qui dicitis malum
bonum, et bonum malum; ponentes tenebras lucem, et
lucem tenebras; ponentes amarum in dulce, et dulce in
amarum (Is 5, 20). Quoadusque veniat Dominus (1 Cor
l.c.). Unde Isaias: Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet,
et brachium eius dominabitur. Ecce merces, idest
retributio omnium, cum eo, et opus illius, idest crux et
instrumenta Passionis, qua operatus est salutem in medio
terrae (Ps 73, 12), coram illo (Is l.c.) ad confusionem
reproborum.
Qui et illuminabit abscondita tenebrarum (1 Cor 4,5).
De quo Isaias: Erit lumen Israel in igne, et Sanctus eius in
flamma (Is 10, 17). Lumen ut illuminet, in igne ut
examinet, in flamma ut comburat.
Et manifestabit consilia cordium (1 Cor l.c.). Hoc est
quod dicit Isaias: Pro eo quod elevatae sunt filiae Sion, in
quo cordis elatio, et ambulaverunt extento collo, in quo
arrogantia in membris; et nutibus oculorum ibant, in quo
lascivia, et plaudebant, et ambulabant, et pedibus suis
composito gradu incedebant, ecce levitas et instabilitas,
ideo in die iudicii decalvabit Dominus verticem filiarum
Sion, quia quod occultum est patebit et foeda calvities
apparebit, et Dominus crinem, idest cogitationes et
consilia, earum nudabit (Is 3, 16-17). Haec erit ignominia
impiorum.
Sed tunc, cum videbit omnis caro salutare Dei (Lc 3,
6), laus erit unicuique iusto a Deo (1 Cor l.c.). Unde Isaias:
Dicite iusto quoniam bene (Is 3, 10). Quia illa laus et
17
gloria sanctorum non potest exprimi, ideo Isaias, quanta
vel qualis esset non expressit, sed tantum dixit: bene.
Rogemus ergo, fratres carissimi, Dominum Iesum
Christum, ut montes humiliet, prava rectificet, aspera
mollificet, qua ad illud bene, quod oculus non vidit, quia
absconditum est, nec auris audivit, quia quietum est, nec
in cor hominis ascendit (1 Cor 2,9), quia
incomprehensibile est, pervenire mereamur. Ipso
praestante, qui in primo adventu fuit humilis, in secundo
erit terribilis, amabilis, suavis et desiderabilis et
benedictus per aeterna saecula. Dicat omnis humilis
anima: Amen. Alleluia.
